Hans Dirk van Hoogstraten

De rooms-katholieke kerk: Religie en totalitarisme

De rooms-katholieke kerk heeft immer de neiging op te treden als totalitair instituut. Zij is daarmee een typische vertegenwoordiger van versteende religie. Als zodanig – zij het niet precies met die woorden – komt zij ter sprake in het boekje dat uitgegeven werd bij het afscheid van de auteur als UHD aan de theologische faculteit van de Radboud Universiteit: Religie en totalitarisme. Beschouwingen bij een onvrijwillig afscheid (Budel: Damon, 1998). Met name komt de ongeoorloofde en impertinente rol van de kerk ter sprake in een overigens uitstekend onderwijsinstituut. De gevolgen van zo'n vermenging van sferen komen ook in Versteende religie naar voren in hoofdstuk 7: De moeder de kerk . Hier gaat het om een conferentie in Rome die ook al weer leed onder pretenties van totalitaire aard. Enkele citaten ter illustratie:

Waar vind je nog een institutie die zo veel mensen binnenhaalt, maar tevens: wat is dit voor moederbinding en voorschrijverij?

Het congres, waaraan zo'n 150 deelnemers participeerden, begon en eindigde met een mis. […] Enkele dissidenten, waaronder ikzelf, zaten erbij en keken ernaar met een mengeling van bewondering en ergernis. Waar vind je nog een institutie die zo veel mensen binnenhaalt, maar tevens: wat is dit voor moederbinding en voorschrijverij? Want dat was het. Er werden knappe papers verdedigd en de discussies waren beslist geanimeerd. Er was echter geen sprake van een echte confrontatie met de grondprincipes van het mondiale marktsysteem. Een werkelijk dóórdenken op doemscenario's vond niet plaats […] Maar alles stond in het kader van een verbond dat gesloten moet worden tussen een betere mensbeschouwing en een groter gevoel van naastenliefde. Wat neerkwam op een herhaling van zetten die in de pauselijke encyclieken waren voor – geschreven. Binnen de veilige voorschriften van de moedermasterclass kan met vrucht gewerkt worden aan de morele vervolmaking van haar kinderen. Voor zelfstandige kritiek op een andere vorm van religie, vermeende, versteende, religie in eigen gelederen kan geen plaats zijn. Men is in de ban van de moeder, de kerk, het Woord. Een vreemd gevoel van beklemming maakte zich meester van mij als toeschouwer.

Heel leerzaam is de discussie die een dergelijke kritiek op het religieuze totalitarisme van de kerk oproept. Men vindt hiervan een leerzame en vermakelijke proeve in het derde deel van Religie en totalitarisme . Mondeling bereikten mij al de nodige verwijten aangaande mijn cynisme met betrekking tot de goede bedoelingen van de kerk…