Hans Dirk van Hoogstraten

Over het boek Versteende Religie

De aanleiding tot het openen van deze site is de publicatie van mijn boek Versteende religie. Essay over enkele essentiële elementen in de islamdiscussie, Skandalon, Vught 2007. In dit boek reist de lezer virtueel de wereld over en bezoekt Mekka, Wenen, Athene, Jeruzalem, Berlijn, en New York. De reisleider over zichzelf:

Jarenlang werkte ik aan religiekritiek. Noch in onderwijs en onderzoek, noch in zalen of in kerken was dat een gevaarlijke bezigheid. Integendeel: hoe heilzaam het risico van een dosis religiekritiek voor een mens kan zijn liet ik in mijn in 1979 gepubliceerde boek Niet zonder risico zien. Een ironisch bedoelde titel. Velen herkenden deze geluiden.

De situatie is veranderd. Religiekritiek is nu pas echt ‘niet zonder risico'. De voortgaande discussies – om slechts één voorbeeld te noemen – over de beveiliging van Ayaan Hirsi Ali spreken voor zich. Daarom stel ik nu, 28 jaar later, de vraag naar de betekenis en de werking van religie weer aan de orde. De islam wordt er expliciet bij betrokken.

Maar dit is geen boek over de islam. Het gaat over zelfkritiek, zowel in de westerse cultuur als in culturen met een islamitische achtergrond. ‘Ken uzelf', als voorwaarde tot communiceren. Makkelijker gezegd dan gedaan. Toch is dit een eerste advies van menig advies- en trainingsbureau. Zelfkennis als sleutel.

Religie als voorwaarde voor zelfkennis

Religie als voorwaarde voor zelfkennis – daar gaat dit boek over. Religie als historische en culturele factor. Twee accenten zijn hierbij van belang: religie speelt de tweede stem in het gebeuren en zij behoort tot het gebied van de menselijke verbeelding. Waar religie ontkend wordt of domineert gaat het mis met de zelfkennis en –kritiek.

De gedachte dat je leven verkeert in de ban van de sterfelijkheid is te verdragen als geluk gedeeld wordt. Daarom vereist een gelukkig leven zelfrelativering. Religie helpt daarbij als zij een speelse rol op de achtergrond vervult. Het is de Joodse versie van ‘geloven in een God die niet bestaat'. Secularisering opent hiervoor de ogen.

Dominantie religie moet getemperd worden. De Anglicaanse aartsbisschop wedt op het verkeerde paard met zijn pleidooi voor meer ruimte voor de toepassing van shari'a . Wie af wil van versteende religie moet religie, recht en politiek streng scheiden. Door zo'n daad van religieuze zelfkritiek – in beide kampen – krijgen mensenrechten een kans.